Niebieski laser na chipie: stabilny i szybko przestrajany
Naukowcy ze Szwajcarii, Stanów Zjednoczonych i Danii zbudowali układ scalony z niebieskim laserem, który łączy dwie trudne do pogodzenia cechy: bardzo niski poziom szumu i szybkie elektroniczne przestrajanie częstotliwości. Wyniki opisano w czasopiśmie „Nature Photonics”.
Na czym polegał problem
Same niebieskie lasery nie są dziś żadną nowinką i można je kupić bez trudu. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy światło ma mieć niezwykle stabilną częstotliwość, a jednocześnie trzeba ją błyskawicznie zmieniać. Dotychczas ograniczało to rozwój kompaktowych, wydajnych systemów laserowych, a precyzyjne zastosowania wymagały zwykle rozbudowanej aparatury optycznej.
Przy krótkich falach światła nawet mikroskopijne niedoskonałości struktur, którymi światło biegnie wewnątrz chipa, powodują jego rozpraszanie i niepożądane wahania. Za projekt odpowiadają zespoły z EPFL w Szwajcarii, Purdue University w USA oraz Uniwersytetu w Aarhus w Danii.
– Wytwarzanie niebieskiego światła laserowego jest dziś stosunkowo proste. Wyzwaniem jest utrzymanie jego niezwykle stabilnej częstotliwości przy możliwości bardzo szybkiej zmiany – mówi Nick Volet z Aarhus University.
Cienkie falowody i sprzężenie zwrotne
Badacze zastosowali falowody o skrajnie małej grubości. W jednym z projektów mają one zaledwie 25 nanometrów, czyli tysiące razy mniej niż grubość ludzkiego włosa. Dzięki temu większa część światła przemieszcza się w otaczającym materiale, z dala od drobnych defektów, które zakłócałyby jego przebieg.
Do stabilizacji częstotliwości służy dodatkowo układ, który kieruje niewielki ułamek światła z powrotem do lasera. Elementy sterowane elektrycznie pozwalają natomiast szybko regulować częstotliwość.
Zespół uzyskał:
- szerokość linii poniżej 30 kiloherców w jednej wersji układu,
- zakres przestrajania zbliżony do 900 megaherców w innej wersji.
Połączenie najlepszych wyników w jednym urządzeniu to wciąż zadanie na przyszłość.
Dym, woda i zegary atomowe
W doświadczeniach laboratoryjnych laser wykorzystano do wykrywania cząstek dymu oraz do przesłania informacji przez 30 centymetrów wody. Te testy pokazują potencjał w komunikacji optycznej i czujnikach. Długość fali jest ponadto istotna przy chłodzeniu atomów strontu, co ma znaczenie dla optycznych zegarów atomowych i badań nad technologiami kwantowymi. Eksperymenty współprowadził doktorant z Aarhus, Asger Gardner, podczas pięciomiesięcznego pobytu w EPFL.
Co to oznacza w praktyce
To na razie wynik laboratoryjny, więc na urządzenia konsumenckie z takim laserem trzeba będzie poczekać, o ile w ogóle do nich trafi. Kierunek jest jednak jasny: to, co dziś wymaga stołu pełnego optyki, może z czasem zmieścić się w układzie scalonym. Dla czujników środowiskowych, łączności podwodnej czy aparatury metrologicznej oznaczałoby to mniejsze i potencjalnie tańsze urządzenia.
Polski czytelnik nie odczuje tego od razu, ale badania nad fotoniką zintegrowaną i technologiami kwantowymi są ważnym obszarem także w Europie, a zegary atomowe i precyzyjne pomiary czasu mają znaczenie m.in. dla nawigacji i telekomunikacji. Autorzy nie podają jednak konkretnych terminów komercjalizacji, więc trudno oceniać, kiedy takie rozwiązania trafią na rynek.
Źródło: Tech Xplore – „Taming blue light: Researchers bring precision lasers onto a chip”



